Academic Scientific JournalsInstitutions of Exercising Power by the Sovereign in the Light of the Constitution of the Republic of Poland of 1997
DOI:
https://doi.org/10.26881/gsp.2023.2.02Keywords:
direct and indirect democracy, citizens’ legislative initiative, referendum, sovereign, electionsAbstract
Polish Constitution of 1997 grants power in the Republic of Poland to the Nation, which exercises it either directly or indirectly. The aim of the paper is to answer the question of what specific institutions the sovereign has when exercising power, and whether this power is real or more of a certain (political) declaration. Undoubtedly, the most important institution of exercising power by the people is their right to elect the Sejm, the Senate and the President. The analysis carried out shows that some of the electoral censuses provided for in Article 62 do not meet modern standards in this regard. The Constitution also leaves too much freedom to the legislator in shaping the electoral system. The institution of a referendum is also not very effective in the process of exercising power by the sovereign. Citizens are primarily deprived of the possibility to initiate a compulsory referendum. The same conclusion applies to the citizens’ legislative initiative. Citizens do not have the right to initiate a law on amending the Constitution, and the statutory regulation of the citizens’ legislative initiative leaves much to be desired. On the other hand, the participation of citizens in the administration of justice seems interesting. While the institution of lay judges is not questionable in this regard, serious reservations can be raised about the proposal to introduce justices of the peace or social commercial judges. All this leads to the conclusion that the power of the Nation as sovereign is to a large extent a political declaration, and the most important institution implementing it is elections. That is why they are so important.
Downloads
References
Bodnar A., Zmiana konstytucji jako konsekwencja wykonania wyroku ETPCz z 20.05.2010 r. w sprawie Alajos Kiss v. Węgry, „Europejski Przegląd Sądowy” 2010, nr 10.
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9, Warszawa 2022.
Grabowski R., Zróżnicowanie trybu zmiany jako kryterium klasyfikacji konstytucji współczesnych państw europejskich, Rzeszów 2013.
Grajewski K., Jeszcze raz o referendum przedkonstytucyjnym, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2020, nr 2.
Granat M., Prawo konstytucyjne. Pytania i odpowiedzi, wyd. 10, Warszawa 2021.
Jabłoński M., Instytucje demokracji bezpośredniej [w:] R. Balicki, M. Bernaczyk, O. Hałub-Kowalczyk, M. Jabłoński, S. Jarosz-Żukowska, M. Kłopocka-Jasińska, A. Ławniczak, M. Masternak-Kubiak, A. Śledzińska-Simon, J. Węgrzyn, K. Wygoda, Konstytucja i prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2021.
Jabłoński M., Referendum ogólnokrajowe w polskim prawie konstytucyjnym, Wrocław 2001. Kielin-Maziarz J., Problem niezawisłości sędziów pokoju, „Przegląd Konstytucyjny” 2021, nr 4.
Konstytucje państw Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011.
Kraluk W., O rozumieniu i regulacji normatywnej demokracji bezpośredniej w nowej Konstytucji, „Gdańskie Studia Prawnicze” 1998, nr 3.
Kryszeń G., Ogólnokrajowe referendum inicjowane przez obywateli a polskie prawo referendalne, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2020, nr 4.
Kryszeń G., Referendum jako instytucja demokracji bezpośredniej, Białystok 2020.
Kuciński J., Obywatelska inicjatywa ustawodawcza jako instytucja ustroju Rzeczypospolitej Polskiej. Studium prawno-politologiczne, Warszawa 2018.
Kurowski K., Prawa wyborcze osób niepełnosprawnych – zagadnienia teorii i praktyki, „Studia Wyborcze” 2011, t. 11.
Markiewicz K., Udział czynnika obywatelskiego (suwerena) w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości czy polityków w zawłaszczaniu sądów?, „Iustitia” 2017, nr 3.
Piasecki A.K., Inicjatywa obywatelska w praktyce politycznej III RP, „Państwo i Społeczeństwo” 2010, nr 2.
Piotrowski R., Konstytucja i referendum [w:] Konstytucjonalizm polski. Refleksje z okazji jubileuszu 70-lecia i 45-lecia pracy naukowej Profesora Andrzeja Szmyta, red. A. Gajda, K. Grajewski, A. Rytel-Warzocha, P. Uziębło, M.M. Wiszowaty, Gdańsk 2020.
Prawo konstytucyjne, red. Z. Witkowski, wyd. 14, Toruń 2013.
Rakowska-Trela A., Rytel-Warzocha A., Skotnicki K., Uziębło P., Inicjatywa ustawodawcza obywateli w Polsce – uwagi de lege ferenda [w:] Inicjatywa ustawodawcza obywateli, red. A. Rakowska-Trela, A. Rytel-Warzocha, K. Skotnicki, P. Uziębło, Łódź 2020.
Rulka M., Glosa do wyroku ETPC z dnia 20 maja 2010 r., „Państwo i Prawo” 2010, z. 12.
Rybski R., Konstytucyjny status osób ubezwłasnowolnionych, Warszawa 2015.
Rytel-Warzocha A., Wnioski [w:] A. Rytel-Warzocha, P. Uziębło, M. Herrmann, Obywatele decydują: obywatelska inicjatywa ustawodawcza jako narzędzie kształtowania postaw obywatelskich, wyd. 2, Łódź 2017.
Rytel-Warzocha A., Zasada demokracji bezpośredniej na tle poglądów nauki prawa konstytucyjnego i praktyki ustrojowej 25 lat obowiązywania Konstytucji, „Państwo i Prawo” 2022, z. 10.
Rytel-Warzocha A., Uziębło P., Inicjatywa ustawodawcza obywateli w wybranych państwach europejskich [w:] A. Rytel-Warzocha, P. Uziębło, M. Herrmann, Obywatele decydują: obywatelska inicjatywa ustawodawcza jako narzędzie kształtowania postaw obywatelskich, wyd. 2, Łódź 2017.
Rytel-Warzocha A., Uziębło P., Kilka uwag o referendum ogólnokrajowym (wnioski de lege ferenda w oparciu o doświadczenia referendum z 2015 r.) [w:] Aktualne problemy referendum, red. B. Tokaj, A. Feja-Paszkiewicz, B. Banaszak, Warszawa 2016.
Skotnicki K., Formy demokracji bezpośredniej [w:] Polskie prawo konstytucyjne, red. D. Górecki, wyd. 6, Warszawa 2020.
Skotnicki K., Opinia dotycząca wniosku obywatelskiego o podjęcie przez Sejm uchwały przeprowadzenia referendum ogólnokrajowego w sprawie zmian w ustroju Rzeczypospolitej Polskiej, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 3.
Skotnicki K., Spojrzenie na konstytucyjną regulację prawa wyborczego po dwudziestu pięciu latach jej obowiązywania, „Państwo i Prawo” 2022, z. 10.
Sokolewicz W., Uwaga 14 do art. 235 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, red. L. Garlicki, Warszawa 2001.
Sokolewicz W., Wojtyczek K., Uwaga 11 do art. 62 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, red. L. Garlicki, M. Zubik, wyd. 2, Warszawa 2016.
Szmyt A., Normatywny wyraz idei demokracji przedstawicielskiej i bezpośredniej w Konstytucji z 1997 roku, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2009, nr 1.
Tuleja P., Uwaga do art. 4 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019.
Uziębło P., Inicjatywa ustawodawcza obywateli. Ustawa z dnia 24 czerwca 1999 r. z komentarzem, Warszawa 2008.
Uziębło P., Inicjatywa ustawodawcza obywateli w Polsce na tle rozwiązań ustrojowych państw obcych, Warszawa 2006.
Uziębło P., Komentarz do Konstytucji RP. Art. 4, 125, Warszawa 2021.
Wąsik D., Zakres penalizacji wybranych czynów zabronionych w polskim Kodeksie wyborczym [w:] Wyzwania współczesnego prawa wyborczego, red. A. Pyrzyńska, P. Raźny, J. Wojciechowska, R. Zych, Toruń 2014. Winczorek P., Kilka uwag o polskich referendach, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2014, z. 2.
Żukowski A., Wiek a czynne prawo wyborcze na świecie: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość [w:] Prawo, państwo, polityka. Monografia dedykowana Profesorowi Markowi Żmigrodzkiemu, red. A. Michalczuk-Wlizło, M. Podolak, Lublin 2022.
