Teoria kary i praktyka wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych

Abstrakt

W naukach penalnych we współczesnej Polsce dominuje analiza dogmatyczna. Penologia, rozumiana jako interdyscyplinarna dziedzina badań nad karą kryminalną oraz innymi reakcjami prawnymi i społecznymi na czyny zabronione pod groźbą kary, nie należy do dynamicznie rozwijających się dziedzin nauki. Istniejąca luka w wiedzy skłania do refleksji nad teorią kary i jej wpływem na praktykę wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Przez stulecia teorie kary były głównie przedmiotem debat filozofów prawa. W ostatnich dekadach większość dyskusji dotyczących teorii kary toczyła się pomiędzy zwolennikami konsekwencjalizmu i retrybutywizmu. Jednak wpływ tych dyskusji na praktykę jest ograniczony. Zagadnienia najważniejsze dla praktyków, takie jak kwestia rodzaju i wysokości kary, jaką należy wymierzyć danemu przestępcy, przez filozofów karania często uważane są za nieistotne. Liczne niedawne reformy systemów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych w Stanach Zjednoczonych i krajach europejskich nie wpisują się w żadne ramy normatywne, ponieważ mają charakter populistyczny, a ich celem jest osiągnięcie głównie celów politycznych. W rezultacie wymierzanie kar w Stanach Zjednoczonych jest nadal krytykowane za „brak zasad”. W Europie ustalenie wspólnych zasad wymiaru kar dla wszystkich krajów Rady Europy okazało się trudne ze względu na zróżnicowane tradycje prawne i praktyki karania. Aby zapewnić odpowiednie ramy normatywne dla systemów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, konieczne są dalsze interdyscyplinarne dyskusje i badania, uwzględniające zarówno teoretyczne, jak i praktyczne problemy karania.