Uniwersyteckie Czasopisma NaukoweCzy nauka straciła swoją niewinność? Ćwierć wieku później o eseju prof. Ireny Szumilewicz-Lachman
DOI:
https://doi.org/10.26881/kg.2025.2.04Słowa kluczowe:
etyka, deontologia, Immanuel Kant, Irena Szumilewicz-Lachman, odpowiedzialność uczonego, moralność, wojna jądrowaAbstrakt
Artykuł stanowi analizę eseju prof. Ireny Szumilewicz-Lachman Czy nauka straciła swoją niewinność? w perspektywie ćwierćwiecza od jego powstania. Autor podejmuje próbę krytycznego omówienia, z użyciem logicznego rozkładu i formalizacji jako narzędzi analizy, zawartych w eseju tez dotyczących odpowiedzialności moralnej uczonych, ze szczególnym uwzględnieniem problemu utraty „niewinności” nauki wobec rozwoju nowoczesnych technologii z ich potencjalnie destrukcyjnymi konsekwencjami. Tekst ukazuje historyczne przykłady postaw uczonych – od Sokratesa i Archimedesa, przez Kopernika i Poincarégo, po naukowców z czasów odkrycia pierwiastków promieniotwórczych – i konfrontuje je z wyzwaniami współczesności. Analiza prowadzona jest w kontekście deontologii kantowskiej, co pozwala zreinterpretować relację między wolnością badacza a jego moralną odpowiedzialnością wobec społeczeństwa.
Downloads
Bibliografia
Atiyah M., The Social Responsibility of Scientists, w: Ending War: The Force of Reason, red. M. Bruce, T. Milne, Palgrave Macmillan, London 1999.
Boecjusz, Traktaty teologiczne, Antyk, Kęty 2007.
Kant I., Krytyka praktycznego rozumu, PWN, Warszawa 2004.
Kant I., Uzasadnienie metafizyki moralności, PWN, Warszawa 1981.
Kant I., Rozprawy z filozofii historii, Antyk, Kęty 2005.
Rorres C., Harris H.G., A Formidable War Machine: Construction and Operation of Archimedes’ Iron Hand, https://www.cs.drexel.edu/~crorres/Archimedes/Claw/harris/rorres_harris.pdf(dostęp: 2 września 2025).
Szumilewicz-Lachman I., Czy nauka straciła swoją niewinność, „Pisma Filozoficzne”, t. 75, (Między Przyrodoznawstwem, Matematyką a Humanistyką), Poznań 2000.
Szumilewicz I., Poincaré, Wiedza Powszechna, Warszawa 1978.
